📘 آشنایی با دیتالاگر و کاربردهای آن در صنایع
وقوع مشکلات در سیستمهای الکتریکی و محیطی باعث ثبت برخی رویدادهای لحظهای توسط ما میشود. هر یک از اطلاعات در زمان بررسی و تحلیل علت رویدادها میتواند مهم و حاوی پیامی برای ما باشد. حال این روزها رویدادهای آنی را به وسیله دستگاههایی نظیر دیتالاگر (Data Logger) به ثبت میرسانیم. در این مقاله شما را با این دستگاه و کاربردهای آن در صنایع مختلف آشنا میکنیم.
🔹 دیتالاگر چیست؟
دیتالاگر یا دستگاه ثبت دادهها، یکی از پرکاربردترین ابزارهای جمعآوری اطلاعات در صنایع مختلف است. این دستگاه الکترونیکی، قابلیت اندازهگیری و ذخیرهسازی کمیتهایی مانند دما، رطوبت، ولتاژ، جریان، فشار، یا موقعیت را دارد.
دیتالاگر معمولاً شامل میکروکنترلر، حافظه داخلی، باتری و گاهی نمایشگر است و میتواند دادهها را بدون نیاز به کامپیوتر ثبت کند. برخی مدلها از طریق درگاه USB، بلوتوث یا Wi‑Fi به رایانه یا سرور ابری متصل میشوند و امکان مشاهده و تحلیل دادههای ثبتشده را فراهم میسازند.
💡 انواع دیتالاگر از نظر ساختار
- دیتالاگر تککاناله → مخصوص اندازهگیری یک پارامتر واحد
- دیتالاگر چندکاناله → قابلیت ثبت همزمان چند پارامتر مختلف
- مدلهای پیشرفته با نرمافزار تحتوب → قابل نظارت از راه دور و اشتراکگذاری داده
🔹 مزایای استفاده از دیتالاگر
- جمعآوری خودکار و دقیق دادهها بهصورت ۲۴ ساعته بدون نیاز به نیروی انسانی
- نمایش و مانیتورینگ زنده شرایط محیطی مانند دما و رطوبت
- اطمینان از سلامت و کیفیت فرآیندها یا محصولات
- ایجاد گزارش و مستندات مطابق با استانداردهای کنترل کیفیت
🔹 پروتکلهای ارتباطی دیتالاگر
پروتکلهای ارتباطی در دیتالاگر نحوه تبادل داده را مشخص میکنند. از متداولترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- Modbus: پروتکل سریال رایج در صنعت اتوماسیون
- SDI‑12: مناسب برای سنسورهای میدانی (دما، بارش، رطوبت)
- DNP3: پرقدرت برای کاربردهای پیچیده صنعتی با امنیت بالا
- USB: ارتباط مستقیم با رایانه برای تخلیه دادهها
- Bluetooth: ارتباط بیسیم کوتاهبرد با موبایل یا لپتاپ
✅ نکات انتخاب پروتکل مناسب
- تطابق نوع ارتباط دیتالاگر و دستگاه مقصد
- تعیین فاصله ارتباط (USB برای نزدیک، بلوتوث برای چند متر فاصله)
- در نظر گرفتن نیازهای امنیتی پروژه
🔹 ثبت دادهها در مقابل جمعآوری دادهها
گرچه این دو واژه گاهی بهجای هم استفاده میشوند، اما تفاوت فنی دارند. دیتالاگر بهطور مستقل داده را ذخیره میکند، در حالیکه سیستم جمعآوری داده معمولاً به یک رایانه متصل است و بدون آن نمیتواند دادهها را ثبت کند. وجود RTC (ساعت بلادرنگ) سبب میشود که هر رکورد دارای تاریخ و زمان دقیق باشد.
🔹 پردازش و نمایش دادهها
برخی دیتالاگرها دادهها را روی نمایشگر محلی یا در نرمافزار دسکتاپ و موبایل نمایش میدهند و برخی دیگر دادهها را در فضای ابری تحلیل کرده و نمودارهای پویا فراهم میکنند.
🔹 کاربردهای دیتالاگر در صنایع
- نظارت بر زنجیره سرد مواد غذایی
- کنترل دمای انبارها، بیمارستانها و آزمایشگاهها
- پایش دما و رطوبت در گلخانهها و مزارع
- ثبت شرایط فرایند در صنایع دارویی
- تحلیل لرزش یا زلزله در پروژههای زمینشناسی
🔹 ویژگیهای یک دیتالاگر کاربردی
- عملکرد هوشمند و قابل تنظیم (برنامهریزی زمان ثبت و هشدارها)
- چندقابلیتی و قابل استفاده در سناریوهای مختلف
- دقت و رزولوشن بالا در اندازهگیریها
- ظرفیت ذخیرهسازی زیاد و عمر باتری بالا
- نصب و استفاده آسان، سازگاری با نرمافزارها و پایداری در شرایط سخت
- امکانات جانبی مانند هشدار مازاد محدودیت، صفحهنمایش، رمز عبور و ضد آب بودن
🔹 انتخاب دیتالاگر مناسب
صنایع غذایی، دارویی و بسیاری از نهادهای نظارتی طبق مقررات موظف به استفاده از دیتالاگر هستند. برای انتخاب مدل مناسب باید نوع داده، شرایط محیطی و بودجه در نظر گرفته شود. در بازار امروز، دیتالاگرهای هوشمند با اتصال Wi‑Fi و MQTT مانند EdrisiSmart Lux IoT Edition گزینهای ایدهآل برای کاربردهای صنعتی و پژوهشی محسوب میشوند.